Verlatingsangst

1. Je hond wil niet de leider spelen

Helaas kom je nog steeds veel te vaak de achterhaalde dominantietheorie tegen. Deze theorie gaat ervan uit dat een hond er altijd naar streeft om boven de mens te staan. Hieruit is de gedachte ontstaan dat jij de 'alfa', 'roedelleider' of 'packleader' moet zijn om je hond te laten zien dat hij lager in rang is.

De wetenschap heeft deze theorie al lang geleden achter zich gelaten. Toch spookt hij helaas nog rond bij veel eigenaren én hondentrainers. Vaak komt de theorie mooi verpakt in een modern jasje of met liefdevolle woorden en een laagje suikerglazuur voorbij. Hierdoor heb je niet meteen door dat een trainer technieken gebruikt die gebaseerd zijn op deze theorie.

Deze technieken hebben schadelijke bijwerkingen voor het welzijn van je hond en werken de ontwikkeling van een sterke emotionele band tegen. Als je fysieke correcties en/of psychische druk toepast, verander je in de ogen van je hond van een 'veilige haven' in een bron van onvoorspelbaarheid en angst.

Ook op het gebied van verlatingsangst lees je soms dat honden slopen, janken en blaffen omdat zij zichzelf als leider zien en hun 'volgers' roepen.

Ja, je hond roept naar jou als hij verlatingsstress toont, maar absoluut niet vanuit een dominantiegedachte. Honden zijn obligaat sociale dieren en gaan een diepe binding met ons aan. De andere kant van diezelfde medaille is dat het heel erg pijn kan doen als deze verbinding wordt onderbroken.

De biologische functie van verlatingsgerelateerd gedrag is het herstellen van veiligheid en nabijheid – niet het domineren van de vertrekkende mens.

2. De fabel van 'overbinding'

Soms hoor of lees je dat verlatingsangst komt door een 'overbinding': de binding tussen jou en je hond zou té diep zijn. De intuïtieve reactie van veel eigenaren is dan om emotionele afstand te nemen. Ze gaan de hond negeren of minder affectie tonen. Maar verlatingsstress ontstaat niet door te veel liefde, aandacht of verwennerij.

Dit is een misverstand. Een gezonde, veilige hechting kan biologisch gezien nooit te sterk zijn. Het is juist een beschermende factor tegen emotionele dysregulatie en is dus een belangrijk element voor het welzijn van je hond.

De bekende neurowetenschapper Jaak Panksepp liet zien dat de hersenen van zoogdieren emotionele systemen hebben, die met elkaar verbonden zijn en elkaar beïnvloeden. Het systeem voor zorg en verbinding (CARE) is onlosmakelijk verbonden met het PANIC/GRIEF-systeem, het circuit voor verlies (verdriet en droefheid). Het zijn twee kanten van dezelfde medaille.

3. Welzijn als basis voor mentale veerkracht

Het activeren van dat GRIEF-systeem is normaal. Omdat honden een intense hechtingsband kunnen opbouwen, is het biologisch gezien logisch dat ze een vorm van afscheidspijn of droefheid ervaren zodra hun hechtingspersoon de deur uitloopt. Dat je hond je mist, is dus niet de kern van het probleem. Het gaat er veel meer om hoe hij met deze emotie omgaat.

Als je hond zich veilig verbonden voelt, heeft hij de ervaring opgedaan dat jij zijn 'secure base & safe haven' bent. Bij jou vindt hij op een consistent betrouwbare manier steun, veiligheid en richting – juist in stressvolle en moeilijke situaties waarin het hem (nog) niet lukt om te doen wat jij van hem vraagt.

Daarom is het belangrijk dat je op zulke momenten je eigen emoties, zoals onmacht, woede of frustratie, goed kunt reguleren. En dat is vaak het moeilijkste deel van het hele proces. Het verklaart ook meteen waarom de achterhaalde dominantietheorie nog steeds niet verdwenen is: Deze theorie maakt het voor mensen heel eenvoudig om hun reactie op ongewenst gedrag te rechtvaardigen.

Als je gelooft dat je hond je uittest, of dat hij dominant, stout of vals is, dan ben je immers niet echt bereid om even adem te halen op het moment dat je overspoeld wordt door frustratie. Een aanpak die gericht is op het afdwingen van gedrag via angst, pijn, schrik en druk (inclusief de dreiging daarvan), lijkt dan ineens legitiem.

Ik heb het hier dus niet alleen over 'trainingsmethoden'. Je hele omgang met je hond, elke dag, in alledaagse situaties, heeft een grote invloed op zijn gedrag in het algemeen – en dus ook op zijn gedrag tijdens het alleen-zijn.

Het lichamelijke, mentale en emotionele welzijn van je hond bepaalt hoe hij leert, zich voelt en reageert op de wereld. Welzijn is niet de kers op de taart – het is de absolute fundering waarop jullie met training verder kunnen bouwen.

4. Gezonde strategieën

Als een hond ontspannen alleen thuis kan blijven, beschikt hij over gezonde copingstrategieën. Honden kunnen deze strategieën leren als zij stap voor stap de ervaring opdoen: Ik ben hier veilig. Ik mis op dit moment mijn haven en mijn baken, maar ik kan ermee omgaan.

Gebruik daarom alsjeblieft geen hulpmiddelen zoals een anti-blafband, en zet ook het opsluiten in een bench niet in om het alleen-zijn af te dwingen. Deze tools en maatregelen verergeren de emotionele toestand van je hond alleen maar, ook al hoor je soms van mensen dat dit bij hun hond schijnbaar werkte. Je weet simpelweg niet of deze eigenaren de mentale toestand van 'aangeleerde hulpeloosheid' verwarren met braaf zijn en ontspanning. Onder een ogenschijnlijk kalm oppervlak kunnen zich vanbinnen torenhoge levels van stresshormonen verbergen.

Het vaak gehoorde "Maar het werkt toch!" is een drogreden die duurzame verbetering in de weg staat.

5. Handig voor elke hondeneigenaar: een binnencamera

Binnencamera’s zijn gelukkig helemaal niet duur meer. Ze zijn een superhandige tool waarvan je een heel hondenleven lang profiteert.

Ik hoor wel eens mensen zeggen dat hun hond geen probleem heeft met alleen thuis zijn. De buren hebben immers nog niet geklaagd over blaffen en er wordt niets gesloopt. Als ik dan verder vraag of de hond normaal gedrag vertoont zoals altijd, dus afwisselt van rustplekken, zich schoonmaakt, naar zijn waterbak gaat en verschillende lighoudingen aanneemt, dan is het antwoord vaak dat ze dat niet weten.

Maar dat zijn juist de kenmerken om te ontdekken of je hond echt goed kan omgaan met het alleen thuis zijn. De oplossing: je koopt een binnencamera die je via een app met je smartphone verbindt.

Deze camera kun je bijvoorbeeld ook in je vakantiehuis gebruiken. Want als je hond thuis alleen kan zijn, betekent dit niet dat hij dit automatisch ook in een vakantiehuis, in de auto of in de caravan kan.

Een tweede aspect is dat verlatingsangst helaas vaak gekoppeld is aan geluidsangst. Misschien toont je hond stresssignalen tijdens het alleen-zijn vanwege andere triggers. Als je een camera hebt die ook geluid opneemt, kun je dit goed controleren. Het gebeurt niet zelden dat honden bijvoorbeeld schrikken als ineens het koffiezetapparaat het automatische reinigingsprogramma opstart of als er onweer losbarst. Zij koppelen deze gebeurtenissen aan het alleen-zijn en zijn daarom al nerveus als ze zien dat je je werkkleding aantrekt of de boodschappentas pakt. Zij verwachten dat ze nu alleen moeten zijn en dat er dan weer enge dingen gaan gebeuren.

Een derde aspect is de leeftijd. Als je hond ouder wordt, kan het gebeuren dat hij ineens moeite krijgt met alleen-zijn. Als de zintuiglijke waarnemingen zwakker worden, kan dit heel verontrustend voelen voor een hond. Je moet bedenken dat het gehoor ook een waarschuwingsfunctie heeft. Als je merkt dat dit niet meer zo betrouwbaar werkt, kan dat behoorlijk eng zijn. Je voelt je niet meer zo veilig en hebt meer behoefte aan je hechtingspersoon als steun. Je hebt je veilige haven en je baken dan meer dan ooit nodig.

💬 Als je niet zeker bent of je hond wel of geen ondersteuning nodig heeft bij het leren om alleen te zijn, neem dan gerust contact met me op. Ik kijk graag met je mee naar de cameraopnames of valideer je beschrijvingen.